28.9 C
تهران
پنجشنبه, ۲۷. مرداد , ۱۴۰۱

«راه‌حل موقت»، تله‌ای جدید برای ایران

چهار روز دیگر، آقای رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در تهران خواهد بود تا به گفته خودش، زمینه را برای دوری تازه از مذاکرات میان جمهوری اسلامی و گروه به اصلاح ۱+۵ به رهبری ایالات‌متحده آمریکا آماده کند. سفر او به تهران شبیه «بعله‌برون» سنتی در عروسی‌های ایرانی قدیم است که در آن ریش‌سفیدان و گیس‌سفیدان خانواده داماد به منزل عروس می‌رفتند تا با دریافت «بعله» زیرلفظی زمینه را برای وصلت فرخنده آماده سازند.

اما تا آنجا که به سفر آقای گروسی مربوط می‌شود، مشکل این‌جاست که «عروس» موردبحث یعنی جمهوری اسلامی بارها «بعله» را گفته است اما در عمل، حاضر نشده است از جای خود تکان بخورد. از سوی دیگر، «داماد» فرضی، یعنی ایالات‌متحده، نیز از شل کردن سرکیسه برای برگزاری مراسم و ورود بی‌چک‌و‌چونه عروس به منزل سرباز زده است. به‌عبارت‌دیگر، در اینجا با نمونه دیپلماتیک نمایشنامه‌های کمدی لابیش، نویسنده فرانسوی، روبه‌رو هستیم که در آن‌همه به هم دروغ می‌گویند و مهم‌تر از این، به تماشاچیان نیز دروغ تحویل می‌دهند.

با آقای گروسی شروع کنیم. ایشان در اظهارات ضدونقیض خود گاه می‌گوید که سفرش به تهران به‌منظور تشویق رهبران جمهوری اسلامی برای اجرای تعهدهایشان در چارچوب «برجام»، یعنی زدوبند اتمی باراک اوباما، صورت می‌گیرد؛ اما از سوی دیگر، گزارش‌های متعدد آژانس مدعی است که جمهوری اسلامی به تعهدهای خود عمل کرده است. درعین‌حال، نباید فراموش کرد که «آژانس» آقای گروسی درباره عملکرد ۱+۵، یعنی دیگر شرکت‌کنندگان در کمدی تراژدی برجام، نظری ارائه نمی‌دهد. این بدان معناست که از دید آژانس، این فقط جمهوری اسلامی است که باید حساب پس بدهد. آژانس هرگز گزارش نداده است که هیچ‌یک از اعضای ۱+۵ به تعهدهای خود عمل‌نکرده‌اند. به‌عبارت‌دیگر، آژانس نمی‌خواهد یا نمی‌تواند داوری بی‌طرف باشد. از دید آژانس، برجام یک «توافق» یک‌جانبه است‌ــ یعنی تسلیم بی‌قیدو‌شرط ایران در برابر ۱+۵.

آقای گروسی تنها کسی نیست که نمی‌داند، یا وانمود می‌کند که نمی‌داند، دقیقاً چه می‌خواهد. آقای حسین امیرعبداللهیان، کمدی‌ای که در نقش وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ظاهرشده است، هدف از مذاکرات وین که گروسی دلال محبت آن است، چیزی جز «رفع تحریم‌ها» نیست. معاون او، آقای باقری کنی، از «لغو تحریم‌های غیرقانونی» سخن می‌گوید‌ــ مثل‌اینکه تحریم‌های قانونی هم در کار هست و موردقبول. آقای مجید تخت روانچی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل، خواستار «رفع تحریم‌های ظالمانه آمریکا» است‌ــ یعنی تحریم‌های عادلانه هم داریم و تحریم‌هایی که سازمان ملل وضع کرده است نیز موردقبول تهران خواهد بود. آقای میخاییل اولیانف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، کشوری که رژیم خمینی‌گرا آن را بهترین دوست و مدافع خود تصور می‌کند، از «رفع تدریجی تحریم‌ها»، آن‌هم تلویحاً پس‌ازآنکه ایران به تعهدهایش عمل کرد، سخن می‌گوید. سخنگوی وزارت خارجه چین، دوست تصوری دیگر جمهوری اسلامی، نیز چنان وانمود می‌کند که توپ در زمین تهران است که باید به «تعهدهای» خود عمل کند.

تحریم‌ها و تعهدها، این دو اصطلاح هرگز به‌طورجدی تعریف‌نشده‌اند. در طی چهار دهه اخیر، سازمان ملل متحده، ایالات‌متحده و اتحادیه اروپا بیش از ۱۶۰۰ تحریم علیه جمهوری اسلامی و درنتیجه، علیه مردم ایران وضع کرده‌اند. این تحریم‌ها را به‌طورکلی می‌توان به سه گروه تقسیم کرد. نخست، تحریم‌هایی‌اند که بیرون اقدام مشخص شورای امنیت سازمان ملل متحد لغوشدنی نیستند. گردانندگان جمهوری اسلامی هرگز نتوانسته‌اند یا نخواسته‌اند مکانیسمی برای پایان دادن به این تحریم‌ها پیشنهاد کنند. گروم دوم تحریم‌ها به تصویب کنگره آمریکا و پارلمان اتحادیه اروپا رسیده‌اند و بدون اقدام مشخص در آن دو قوه مقننه، قابل لغو نخواهند بود. گروه سوم تحریم‌ها با تصمیم اجرایی دولت‌ها وضع‌شده‌اند و در همان چارچوب قابل لغوند.

به‌عبارت‌دیگر، برخلاف نظر آقای امیرعبداللهیان، مذاکران وین نمی‌تواند درباره «رفع همه تحریم‌ها» باشد. در پی چنین هدفی، به روندی تازه و مشخص از مذاکرات نیازمندیم که فقط به‌طور ضمنی مربوط خواهد شد به برجام. همان‌طور که خانم وندی شرمن، معاون وزارت خارجه ایالات‌متحده، تائید می‌کند «برجام» یک معاهده نیست و مکانیسمی برای تنفیذ قانونی ندارد.

امیر طاهری
امیر طاهری

در چارچوب یک‌روند مستقل و مشخص برای لغو کامل تحریم‌ها، نخستین گام این است که بدانیم آیا عواملی که به وضع این تحریم‌ها منجر شد هنوز وجود دارند یا نه. در این زمینه، مسئله عادلانه یا ظالمانه بودن تحریم‌ها مطرح نیست و اگر هم مطرح شود، فقط ارزش خطابی خواهد داشت. پرسش این است: اگر عاملی که باعث وضع فلان تحریم شد دیگر وجود ندارد، چرا باید ادامه آن تحریم را بپذیریم؟

اگر مسئله تحریم‌ها را به‌طور جداگانه مطرح کنیم‌ــ همه تحریم‌ها، نه‌فقط تحریم‌های مربوط به برجام‌ــ مسئله «تهدیداتمی» جمهوری اسلامی به ابعاد واقعی خود بازخواهد گشت. ایران یکی از نخستین کشورهایی بود که به پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی‌) پیوست و برنامه هسته‌ای‌اش می‌بایستی در چارچوب همان پیمان و با نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ارزیابی شود. در چارچوب ان‌پی‌تی، مکانیسم‌های لازم برای مجازات هر نوع پیمان‌شکنی پیش‌بینی‌شده است. در چارچوب همین پیمان، بسیاری کشورها ازجمله آلمان فدرال، آرژانتین، برزیل، اوکراین، آفریقای جنوبی و قزاقستان اختلاف‌هایی را که با آژانس داشتند حل کردند و هرگاه لازم بود، مجازات لازم را نیز پذیرفتند. دلیلی وجود ندارد که فقط و فقط ایران، تنها کشوری باشد که برنامه هسته‌ای‌اش خارج از چارچوب معاهده و زیر نظر یک گروه غیرقانونی، یعنی ۱+۵، ارزیابی می‌شود. جالب اینجاست که بعضی اعضای ۱+۵، بعد از ایران به ان‌پی‌تی پیوستند و اکنون می‌خواهند آن را دور بزنند.

حجت‌الاسلام دکتر حسن روحانی، رئیس‌جمهوری پیشین اسلامی و دارو دسته او تصور می‌کردند که اگر با پذیرفتن «برجام» بخش مهمی از حاکمیت ملی و عزت ایران را قربانی کنند، راه برای رفع تدریجی تمامی تحریم‌ها هموار خواهد شد. اکنون می‌دانیم که این تصور بچگانه نتیجه‌ای جز تحقیر و تضعیف ایران و وضع تحریم‌های بیشتر نداشته است؛ بنابراین، محدود کردن کل مسئله روابط جمهوری اسلامی با جهان خارج به زدوبند برجام تکرار اشتباه روحانی و دارودسته‌اش خواهد بود. به فرض آنکه تحریم‌های مربوط به برجام برداشته شود، ایران همچنان با سه‌چهارم از تحریم‌های جاری روبه‌رو خواهد ماند.

مذاکره برای «احیای برجام» کاری است عبث زیرا حتی اگر جمهوری اسلامی همه تعهدهای خود را اجرا کند، تضمینی وجود ندارد که ۱+۵، ازجمله روسیه و چین، به تعهدهای خود عمل خواهند کرد. از سوی دیگر، اگر جمهوری اسلامی به تعهدهای خود عمل نکند، در چارچوب همان برجام مجازات خواهد شد؛ درحالی‌که هیچ‌یک از اعضای ۱+۵ به دلیل عمل نکردن به تعهدهای خود مجازات نشده‌اند و نخواهند شد.

کوشش آقای سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، برای نگه‌داشتن مذاکرات در چارچوب محدود برجام، هدفی جز نگه‌داشتن ایران در برزخ دیپلماتیک ندارد. روسیه و تا حدی چین نیز نمی‌خواهند که ایران، حتی در هیئت رژیم فکسنی کنونی در تهران، در مسیر مناسبات عادی با جهان امروز قرار گیرد. برای آنان، برجام بهترین وسیله برای ادامه انزوای ایران و درنتیجه، وابستگی آن به حمایت ظاهری روسیه و چین است. اگر ایران اکنون دارای یک دولت بی‌معنای متعارف آن می‌بود، منطقی‌ترین سیاست این می‌بود که مرگ برجام را به‌عنوان یک اشتباه، اگر نخواهیم بگوییم خیانت، اعلام کنیم و در همان حال، آمادگی خود را برای آغاز مذاکرات درباره کل تحریم‌ها و علل وضع آن‌ها نشان بدهیم.

در چارچوب چنان مسیری از مذاکرات، پایان فوری بسیاری از تحریم‌ها که علت وجودی خود را ازدست‌داده‌اند، اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. در مورد بعضی دیگر از تحریم‌ها که مربوط می‌شوند به عملیات ثبات‌زدایانه جمهوری اسلامی، گروگان‌گیری، تروریسم، آدم‌ربایی، پول‌شویی و دیگر اقدام‌های جنایتکارانه کار دشوارتر خواهد بود؛ اما در آن زمینه‌ها نیز این پرسش مطرح خواهد بود: آیا بیش از ۴۰ سال خرابکاری و جنایت در سطح منطقه به سود ایران بوده است یا نه؟ اگر پاسخ مثبت باشد، می‌توان در چارچوب سود و زیان تصمیم گرفت که تحمل تحریم‌ها بهایی است که باید پرداخت. برعکس، اگر پاسخ منفی باشد، ترک استراتژی خرابکاری، تهاجم، ثبات‌زدایی و دیگر عملیات جنایتکارانه راه را برای پایان تحریم‌ها خواهد گشود.

متأسفانه، در حال حاضر و با ادامه تسلط یک گروه نادان اما ماجراجو بر ایران، نباید انتظار داشت که چیزی جز ادامه بازی شوم «برجام»، یعنی ادامه همه تحریم‌ها همراه با «راه‌حل موقت» پیشنهادی آقای جیک سالیوان، مشاور امنیتی پرزیدنت جو بایدن، مطرح شود. تیم آقای بایدن نیز، مانند مسکو و پکن، ترجیح می‌دهد که با یک ایران ضعیف، منزوی و سرگشته روبه‌رو باشد. در چارچوب «راه‌حل موقت» پیشنهادی، بعضی تحریم‌های مربوط به برجام معلق خواهد شد و زمینه برای دسترسی جمهوری اسلامی به بخشی از منابع مالی خود (در حال حاضر رقمی که ذکر می‌شود حدود ۷ تا ۸ میلیارد دلار در سال است) فراهم خواهد آمد. آقای بایدن همچنین از شدت تحریم علیه صدور نفت ایران کاسته است. بدین‌سان، بعضی مشتریان بزرگ نفت ایران، به‌ویژه چین و هند، خواهند توانست واردات نفتی از ایران را افزایش دهند. این شگرد نیز حدود ۳۰ میلیارد دلار درآمد برای تهران فراهم خواهد آورد. البته مجموع این ارقام هنوز کمتر از رقم ۶۰ میلیارد دلار در سال است که به گفته آقای محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین جمهوری اسلامی، برای تأمین حداقل مخارج رژیم لازم است. بااین‌حال، «راه‌حل موقت» به تیم آیت‌الله دکتر ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهوری جدید، امکان خواهد داد که از یک «پیروزی بزرگ اسلامی» سخن بگوید و با دسترسی به منابع مالی بیشتر، فتیله بحران اقتصادی را تا حدی پایین بکشد.

متأسفانه، این احتمال را نباید نادیده گرفت که تیم آقای رئیسی چیزی حتی بدتر ازآنچه آقای روحانی تحویل داد، عرضه کند: نگه‌داشتن ایران در برزخ میان مرگ و زندگی به‌عنوان یک دولت‌ـ‌ملت مستقل در چارچوب قوانین و عرف بین‌المللی. «راه‌حل موقت» تله‌ای است در مسیر آن برزخ.

نگه‌داشتن ایران در این برزخ ممکن است در کوتاه‌مدت، به سود قدرت‌های بزرگ یا لااقل رهبران کنونی آنان به نظر برسد. عقب کشیدن عقربه یک بمب ساعتی ممکن است برای کسانی که اراده یا توانایی خنثی کردن آن را ندارند اطمینان‌بخش به نظر آید، اما تیک‌تاک اجتناب‌ناپذیر بمب ساعتی ادامه خواهد یافت.

 

برگرفته از ایندیپندنت فارسی

پست‌های مرتبط

بیشترین خوشبختی‌ها برای بیشترین مردم

این سایت برای ارائه بهتر خدمات به کاربران خود ، از کوکی‌ها استفاده می‌کند.
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish
قبول اطلاعات بیشتر