20.3 C
تهران
شنبه, ۲۵. اردیبهشت , ۱۴۰۰
Image default

همچنان «برگ زرین تاریخ ایران»

چگونه می‌توان جامعه را از چنین رژیمی رهانید بی آنکه جایگزینی سراپا متفاوت به مردم عرضه داشت؟
(گفت و شنودی تازه با یک گروه بیست نفری از خانم‌ها و آقایان جوان از شهر‌های ایران)

مقدمه ــ باز پس گرفتن فراخوان راهپیمایی بیست و دوم خرداد از سوی سران راه سبز امید و حضور محدود مردم در چند تجمع پراکنده در مکان‌های مختلف کشور و به ویژه تهران، جنبش سبز، یا دستکم نقدها و نظرهای پیرامون این جنبش را وارد مرحلۀ تازه‌ای کرد که پرداختن به آن برای همۀ ما- کوشندگان بدنۀ جنبش، راه سبز امید و سران و سخنگویان آن، و تحلیلگران و سیاستگران درون و برون ایران- مهم و ضروری است.
بسیاری با تکیۀ بیشتر بر نقدهایی که بر سخنگویان جنبش سبز به ویژه آقای موسوی داشتند، برخورد ایشان را دور از استواری و نیرومندی لازم برای راهبری پیکار با رژیمی که در حفظ خود از هیچ فرونمی‌گذارد، برشمردند و برای چندمین بار ایشان را شخصیتی فرهنگی با نگاهی انسانی و فلسفی، بلکه شاعرانه نامیدند که جنبش یک سالۀ سبز را جنبشی فرهنگی می بیند و ستیز ما را ستیزی اخلاقی؛ و نتیجه گرفتند که سبزها زمین خورده‌اند و تمام شده‌اند.
به نظر ما همین که بعد از یک سال دو تن از سران راه سبز امید تقاضای قانونی راهپیمایی بدون شعار، بدون سخنرانی و بدون صدور بیانیه می‌کنند و رژیم جرأت نمی‌کند اجازه دهد، نشانۀ ضعف رژیم و پویایی جنبش و آگاهی جمهوری اسلامی به این هر دو ست؛ به ویژه اگر تصویر خیابان‌های پیشاپیش آمادۀ تهران را با آن تعداد نیروهای سرکوبگر و دستگیری‌های گستردۀ شب بیست و دوم خرداد را به این چشم انداز بیفزاییم.

اکنون پرسش‌ها:

۱ ــ آیا جنبش سبز- که در گفت و شنودهای پیشین آن را جنبشی اجتماعی با پیامی سیاسی تعریف کردیم- در عمر یک سالۀ خود بار سیاسی‌اش را سبک‌تر کرده و به سوی یک جنبش صرفاً اجتماعی با پیام‌های فرهنگی رفته است؟ و آیا پافشاری جنبش سبز و راه سبز امید بر پالایش اخلاق و فرهنگ سیاسی جامعۀ ایرانی در شرایط کنونی همان «درآوردن ضرورت به فضیلت» که شما توضیح دادید نیست؟

داریوش همایون ــ جنبش سبز تنها با خشونت حکومتی روبرو نیست که در هر نظام سیاسی دیکتاتوری می‌توان دید. حکومت اسلامی مدت‌هاست که از مرز‌های جنایت گذشته است و شیوه‌های دسته‌های آدمکشان ــ مافیا و گانگستر‌ها ــ را به کار می‌گیرد. در چنین رژیمی زندان و مرگ کمترین هزینه مبارزه است. هیچ کس به ویژه در آسایش بیرون نمی‌تواند انتظار داشته باشد که مردم هر روز به خیابان بریزند. از این گذشته تظاهرات خیابانی به خودی خود آن جایگاهی را که در تحولات سیاسی بدان می‌دهند ندارد. در سال‌های رفسنجانی تظاهرات خیابانی بسیار بود و در ۱۸ تیر بزرگ‌ترین تظاهرات سیاسی صورت گرفت. در همین سال‌ها چند بار مسابقات فوتبال صحنه چنان تظاهراتی گردید که حکومت احمدی نژاد را به اندیشه نابود کردن فوتبال ایران انداخته است.

ما در ایران با یک دگرگونی بنیادی روبرو هستیم که تظاهرات خیابانی با همه اهمیت حیاتی خود تنها بخشی از آن به شمار می‌رود. نبرد فرهنگی جنبش سبز (همان پالایش اخلاق و فرهنگ سیاسی) بیش از درآوردن ضرورت به فضیلت است. فضیلتی‌ست که ضرورت‌‌ش احساس شده است. دریافتن اینکه سودی در جابجائی صرف رژیم‌های حکومتی و گروه‌های فرمانروایان نیست و متن و زمینه سیاست را می‌باید دگرگون کرد در کارنامه این نسل ایرانیان به عنوان یک سهم گزاری contribution تاریخی خواهد ماند. بار سیاسی جنبش سبز در یک ساله گذشته سنگین تر هم شده است: از اعتراض به تقلب انتخابی تا خواست پایان دادن به ولایت فقیه؛ از اصلاح طلبی اصولگرای راه سبز امید تا مانیفست‌های سیاسی دمکراسی لیبرال ــ هر بار پر رنگ‌تر.

۲ ــ شما از نخستین سیاستگرانی بودید که در همان روزها و هفته‌های نخست پس از خیزش شهروندی ایران، روشن و صریح به تعریف این جنبش اجتماعی و رنگ سبز آن پرداختید؛ پس از یک سال تعریف شما از جنبش سبز ایران چگونه است؟ نقش و توانایی این جنبش را در ساختن ایرانی که در چند دهه نوشته های شما توصیف شده است چگونه می بینید؟ آیا ما در مسیری که شما «رساندن جامعه ایرانی به بالا‌ترین سطح انسانیت زمانه ما» تعریف می کنید خوب پیش آمده ایم؟

همایون ــ ما همچنان می توانیم جنبش سبز را مانند آن نخستین روز ها در خرداد سال پیش “برگ زرین تاریخ ایران” بنامیم که هر چه گذشته بر جلای آن افزوده شده است. کمتر از یک هفته پس از انتخابات می‌شد نوشت که “یک امر را مسلم می‌توان گرفت. جمهوری اسلامی از جمله ولایت فقیه، چنان که در سی سال گذشته بود، پایان یافته است. روند مقاومت ناپذیر لیبرال شدن فرهنگ و دمکرات منش شدن جامعه و حکومت ایران تکان اصلی را خورده است.”

ما در بد‌ترین پیش‌بینی‌های خود در آن روز‌ها نیز (“ما می‌باید انتظار بد‌ترین‌ها را داشته باشیم. هزینه‌های این کارزار برای مردم سنگین خواهد بود. هر چه در روز‌ها و هفته‌های آینده بتوان دید فداکاری و قهرمانی است ــ به گفته چرچیل اشگ و عرق و خون”) نمی‌توانستیم ژرفای دد منشی حکومت و خویشتنداری و پابرجائی مردم را که در یک ساله پس از انتخابات دیده شد تصور کنیم. با این همه حکومت نتوانسته است جنبش را متوقف کند یا زیر فشار به مسیر‌های انحرافی بیندازد. پیام جنبش سبز ژرف‌تر و گسترده‌تر می‌شود و لایه‌های اجتماعی بیشتری را فرا می‌گیرد. اندیشه سیاسی ایران در این یک ساله جنبش سبز بیش از هر زمان دیگری در این سی ساله از فضای مه آلود ملی مذهبی دور افتاده است. لایه‌های اجتماعی هر چه بیشتری دارند به آن سطح بالای انسانیت روزگار ما که در غزه و لبنان و ونزوئلا نیست و از هیچ چاهی بدر نمی‌آید می‌رسند.

۲ ــ سرکوبگران رژیم می‌کوشند جنبش سبز را سراسر زاییده و شکل گرفته در دست “بیگانگان” و ” سلطنت‌طلب‌ها” -با هر معنایی که می‌خواهند به این واژه‌ها تحمیل کنند- نشان دهند و به جوانان بگویند ناخواسته و نادانسته تحت تأثیر سخنان “دشمن” اند و جنبش سبز “فتنه” ای است که در هیچ مرحله ای خودجوش و ملی نبوده است.
به نظر می‌رسد رژیم گستره و ژرفای مبارزۀ فرهنگی ما را دریافته است و می‌داند ما خواست ویران کردن در سرنداریم، در پی «انقلاب کلاسیک» نیستیم و جز به سازندگی و نوسازندگی ایران، و برقراری دمکراسی و احترام به اعلامیۀ حقوق بشر نمی‌اندیشیم، و تمام تلاشش در درهم شکستن گفتمان جنبش و به کژراهه انداختن مسیر آن به سوی خشونت و ویرانگری است.
نخست، آیا مبارزۀ فرهنگی جنبش اجتماعی ما با مخالفانی چنین دور از اخلاق و ادب- نمونه‌اش را در شعارهای هواداران احمدی نژاد جلوی ساختمان مجلس دیدیم- می‌تواند در مسیر خود به بالا کشانیدن سطح اخلاق و فرهنگ در هر دو سوی پیکار کمک کند و ما را به ساختن جامعه‌ای بهتر برای همۀ ایرانیان برساند؟
دوم، چگونه است که رژیم درست بر خلاف اپوزیسیون بر پاره‌های تند پیام‌های سیاسی جنبش سبز دست نمی‌گذارد و مثلا از شعارهای ضد خامنه‌ای و ضد نظام و قانون اساسی نمی‌هراسد، و پیام‌های فرهنگی و اخلاقی جنبش را بیرون می‌کشد و “دشمن” معرفی می‌کند- به بیان دیگر رژیم از مبارزۀ مسلحانه و خشونت آمیز و انقلاب کلاسیک کمتر می‌ترسد تا جنبش اجتماعی‌ای که کمترین آسیب را به کشور و مردم، از جمله دست درکاران نظام کنونی، می‌زند؟

همایون ــ کوشندگان و سخنگویان سبز، یاری دهندگانی بهتر از دستگاه حکومتی ندارند. این رژیمی است که رئیس جمهوری‌اش کشمکش بر سر کنترل یک دانشگاه را تا تهدید به توپ بستن مجلس می‌کشاند و هوادارن اوباش‌ش شعار “مرگ بر برادر زن جاسبی!” می‌دهند (آیا در تاریخ تظاهرات سیاسی به چنین درجه ابتذال می‌توان برخورد؟) کیست که سخنرانی‌های احمدی نژاد را در کنار بیانیه‌های اخیر موسوی بگذارد و روند آینده را نبیند؟ این دار و دسته سینه زنان “ساده زیست” در سقوط اخلاقی و فرهنگی خود که مانند آن را در عراق صدام حسین هم ندیده‌ایم خوابرفته‌ترین ذهن‌ها را نیز بر ضرورت همان “جنبش فرهنگی و ستیز اخلاقی”بیدار می‌کنند. چگونه می‌توان جامعه را از چنین رژیمی رهانید بی آنکه جایگزینی سراپا متفاوت به مردم عرضه داشت؟

برای دگرگون کردن سیاست و حکومت در ایران می‌باید مردمانی را که سی سال وحشیگری و فرومایگی و بی سوادی دیده‌اند با روحیه و زبان و رفتار متمدن آشنا کرد. جنبش سبز به ویژه با نگهداشتن ویژگی‌های انسانی و فرهنگ والای خود در سخت‌ترین شرایط، این خدمت را کرده است. اگر سرکوبگران دریافته‌اند که پیام‌های فرهنگی و اخلاقی جنبش خطر بزرگ‌تری است تا پاره‌ای شعار های دهان پر کن، امتیازی برای آنهاست و درسی برای آن نیرو های مخالف که به سه دهه عقب ماندن از روشنگری نوین ایرانی هم خرسند نیستند و پیوسته بر فاصله خود با گرایش اصلی روشنفکری امروز ایران می‌افزایند.

رژیم می‌داند که هر دست زدن جنبش سبز به خشونت و همانند شدن آن با حزب اللهی‌ها پایان جایگزینی خواهد بود که اشاره شد. گذشته از اینکه هیچ نیروئی در ایران حریف میدان خشونت و آدمکشی حکومت اسلامی نخواهد بود. تا آنجا هم که به انقلاب کلاسیک بر می‌گردد مقامات رژیم بهتر از همه می‌دانند که مردم ایران هیچ تحمل یک بار دیگر فرو رفتن در چنان هاویه‌ای را ندارند.

۳ ــ جنبش سبز بارها از مخالفت با مجازات اعدام سخن گفته و نوشته است. خانم رهنورد در برخورد با حکم اعدام زینب جلالیان برای نخستین بار گفته‌اند: «امروز بیش از دو سوم کشورهای جهان بامجازات اعدام وداع کرده و مجازاتهای دیگری جایگزین کرده‌اند.» و در بخشی از سخنانشان اصل حکم اعدام را تلویحاً به پرسش کشیده‌اند.
رژیم اسلامی با اعلام حکم اعدام- به زبان خودشان “قصاص”- دو تن از مسئولین فاجعۀ کهریزک- بی ذکر نام آن دو- در پی کسب اندکی آبرو برای خود و شاید دادن امتیاز به سبزهاست؛
ما خواستار محاکمۀ علنی آمران و عاملان فجایع یک سال گذشته و سی سال پیش از آن هستیم، ولی اعدام را برای هیچ کس- آنان نیز- نمی‌خواهیم. سال گذشته ما ایرانیان بیشترین همراهی و همرأیی را در اعتراض به اعدام‌های سیاسی دستگاه نشان دادیم، وظیفۀ ما در چنین شرایطی چیست؟

همایون ــ کهریزک، حکومت اسلامی و شخص خامنه‌ای را رها نخواهد کرد، هر چه برای پوشاندن جنایت به نام اسلام، این در و آن در بزنند. از آن نام‌هائی است که سراسر یک پدیده را ــ در این مورد جمهوری اسلامی ــ بیان می‌کند. درماندگی احمدی نژاد‌ها را بهتر از این نمی‌توان نشان داد که دو تن را به کیفر جنایاتی که خود شان ناگزیر به اقرار رسمی آن شدند می‌خواهند با سر و صدا بکشند ــ اگر بکشند ــ و نمی‌توانند از آنان نام ببرند. این‌ها جز در چنین حکومتی نمی‌تواند روی دهد.

اعدام و از آن وحشیانه‌تر، قصاص (زیرا هر فرد عادی را دژخیم بالقوه‌ای می‌گرداند) از سیاسی و غیر سیاسی‌اش محکوم است و نظر خانم رهنورد را می‌باید تا پایان‌ش برد. مجازات اعدام خشونت هر روزه جامعه‌ای است که خونریزی را پذیرفتنی می‌شمارد. جنبش سبز در پیکار ضد مجازات اعدام نخستین گام را برای دادگاه‌های حقیقت آینده، دادگاه‌های محکومیت بی کیفر سران و عوامل و کارگزاران رژیم اسلامی، برخواهد داشت. می باید مردم را از هم اکنون متقاعد کرد که یک بار برای همیشه پرونده خشونت و انتقام جوئی را در ایران ببندیم؛ ببخشائیم و فراموش نکنیم ــ هیچ چیز را فراموش نکنیم.

۴ ــ گسترش ارتباط لایه‌های گوناگون بدنۀ جنبش و گسترش آگاهی رسانی به لایه‌هایی از جامعه که چندان درگیر جنبش سبز نبوده‌اند، همراه حفظ و بالابردن امید و باور به پیروزی در روحیۀ جمعی ایرانیان، از وظائف مهمی است که ما بسیار از آن گفته‌ایم؛ عقب ماندن برخوردها و سخنان آقایان کدیور و مهاجرانی- که به دلیل همفکری و نزدیکی با جناح اصلاح طلب یا به هر دلیل دیگر خود را در هیات سخنگوی جنبش سبز ارائه می‌دهند- از سخنان و نظرات سران راه سبز امید در داخل کشور، به رغم فشارها و خطرات بسیاری که در داخل است؛ بخش‌های بزرگی از بدنۀ جنبش را در داخل و خارج از ایران از آنان رویگردان کرده است و نقش مثبتی را که می‌توانستند در برقراری و گسترش ارتباط های ما در شبکه‌های اجتماعی ایفاکنند پاک از بین برده است.

همایون ــ واکنش‌های سختی که به آن اظهارات نشان داده شد در عین حال پایان سودمندی گرایش اصلاح طلبی را اعلام داشت. در نخستین مراحل جنبش سبز اصلاح طلبان جای مهمی داشتند زیرا به سبب ارتباط با ذستگاه حکومتی و آزادی عمل نسبی می‌توانستند فضای میان حکومت و مردم را تا اندازه‌ای پر کنند و به یافتن راه حلی یاری برسانند. دستگیری و محاکمه صد تنی از عناصر اصلاح طلب و نمایش‌های تلویزیونی و رفتار شرم آوری که در زندان با بسیاری از آنان شد امیدی به نقش احتمالی آنان به عنوان میانه گیر نگذاشت. رژیم اسلامی در سیر “تکاملی” خود هیچ تفاوتی را چه رسد به مخالفت تحمل نمی‌کند و جائی برای اصلاح ظلبی نمی‌گذارد. از آن سو جنبش سبز نیز به اندازه‌ای به ژرفا رفته است که تناقض‌ها و کوتاهی‌ها و ضعف کشنده نظری اصلاح طلبان را بهتر از همیشه در می‌یابد و کمتر از همیشه بر می‌تابد.

اکنون جای آن دارد که اصلاح ظلبان در معمای ناگشودنی خود باریک‌تر شوند. آن‌ها اگر آینده‌ای داشته باشند در پیوستن به جنبش سبز است. سیاستبازی و هم این و هم آن و نگاه ابزاری به مردم در بهترین روز‌های اصلاح طلبان نیز سود نکرد.

۵ ــ بدنۀ جنبش سبز عملا در همان شرایط «هر شهروند، یک رسانه» به سر می‌برد و با لطف گروهی از دوستان و کوشندگان خارج از ایران که با احترام به چندصدایی ما (شعارهای « مرگ بر هیچ کس» و « زنده باد مخالف من» را ساده به دست نیاوردیم که ساده از دست بدهیم.) و با آرمان سربلندی ایران – و نه توهم تصاحب جنبش سبز- کنارمان ایستاده‌اند خود را ادامه می‌دهد؛ در چنین شرایطی بهترین راه گسترش موثر شبکه‌های اجتماعی و گسترش آگاهی میان ایرانیان درون و بیرون از کشور چیست؟ (به نظر می‌رسد ایرانیان برون مرز با خستگی و نومیدی به جنبش سبز می‌نگرند و همین لزوم گسترش ارتباط‌های ما را بیشتر می‌کند. ما هیچ خسته نیستیم، تمام قد ایستاده‌ایم و هر چه می‌گذرد استوارتر و بلند قامت‌تر می‌شویم و به گفتۀ شما « هیچ کوتاه نمی‌آییم»)

همایون ــ نمی‌توان شعار‌هائی مانند هر شهروند یک رسانه و مرگ بر هیچ کس و زنده باد مخالف من را شنید و به آسانی از تاثیر زیبائی آنان بدر آمد. سرانجام به قول سعدی “این مقام، ایران را نیز میسر شده” است. مردمی که می‌توانند به چنین درجاتی برسند دیگر چه غم از خسته شدن بیرونیانی دارند که در جایگاه تماشاگران مسابقه نشسته‌اند و هر لحظه هیجان تازه‌ای لازم دارند. کوشندگان جنبش سبز بیش از همه می‌باید در پی گسترش همان شبکه اجتماعی باشند که در پیکار انتخاباتی اوباما تکنیک‌های آن به بهترین صورت کامل شد و توانمندی‌های‌ش آشکار گردید. دشواری‌های کار در ایران البته بر کسی پوشیده نیست ولی ایرانیان به ویژه در این تکنولوژی تازه انفرماتیک زبردستی استثنائی از خود نشان داده‌اند. کمک به برقراری ارتباط امن اینترنبی در ایران یکی از سودمند‌تزین زمینه‌های همکاری ایرانیان درون و بیرون خواهد بود.
ما در آستانه یک جابجائی تاریخی هستیم. جامعه‌ای که جرئت نمی‌کرد از پاره‌هائی از گذشته تاریک خود ببرد اکنون سینه خود را بر خورشید گشوده است؛ رو به آینده روشن نهاده است.

برگفته از سامانه تلاش

پست‌های مرتبط

بیشترین خوشبختی‌ها برای بیشترین مردم

این سایت برای ارائه بهتر خدمات به کاربران خود ، از کوکی‌ها استفاده می‌کند.
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish
قبول اطلاعات بیشتر